Fotoğraf filtreleri: ND, polarize ve dahası

Filtreye neden ihtiyaç var?

Filtrenin yaptığı işlerin çoğu sonradan düzenlemeyle yapılamaz. Filtre, ışığın kendisini sensöre ulaşmadan değiştirir: ne kadar ışık geldiğini, hangi yansımaların geçtiğini ya da karenin bir bölümünün diğerine göre ne kadar parlak olduğunu.

Yazılım bazı etkileri taklit edebilir; ama polarizenin gidereceği bir yansımayı geri getiremez, 1/250 sn'lik bir pozlamayı da 30 saniyeye çeviremez. Manzara ve video çekenlerin yanlarında hâlâ birkaç parça cam taşıması bundandır.

Koruyucu UV ya da şeffaf filtreler ayrı bir konudur: dijital sensörler morötesi ışığı zaten engeller, bu yüzden bu filtreler çoğunlukla ön merceği çizik ve su damlalarından korur. Ucuz bir tanesi parlama ekleyip görüntüyü yumuşatabilir; kullanacaksan çok katmanlı kaplamalı, kaliteli bir tane al.

ND filtreler ve güç adları

Nötr yoğunluk (ND) filtresi, objektif için bir güneş gözlüğüdür. Tüm görüntüyü, ideal olarak rengi değiştirmeden, eşit biçimde karartır; böylece ışığın normalde izin vereceğinden daha yavaş bir enstantane ya da daha geniş bir diyafram kullanabilirsin.

“ND”den sonraki sayı ışığı kaç kat azalttığını gösterir. Her ikiye katlama bir durağa eşittir: ND2 1 durak, ND4 2 durak, ND8 3 durak, ND64 6 durak, ND1000 ise yaklaşık 10 duraktır (1000, 2¹⁰ = 1024'e yakındır).

Bazı üreticiler bunun yerine optik yoğunluk yazar: 0,3 bir durak, 0,9 üç durak, 3,0 yaklaşık on durak demektir. Filtre aynı, yalnızca etiket farklı.

Yeni enstantaneyi bulmak için temel süreyi her durak için bir kez ikiye katla. 1/30 sn'lik bir pozlama ND2 ile 1/15 sn, ND8 ile yaklaşık 1/4 sn, ND1000 ile yaklaşık 30 sn olur. Aşağıdaki hesaplayıcı bunu senin yerine yapar.

Uzun pozlama: su ve bulutlar

Güçlü bir ND ile hareket eden şeyler yumuşak biçimlere dönüşürken duranlar net kalır. Şelaleler yaklaşık 1/2 ile 2 sn arasında ipeksi görünür; deniz 10–30 sn ve üzerinde sise dönüşür; rüzgârlı bir günde bulutlar 1 ile birkaç dakika arasında gökyüzünde iz bırakır.

Tripod şarttır; uzaktan kumanda ya da otomatik zamanlayıcı, düğmeye basarken makinenin sarsılmasını önler. Çok koyu bir filtreyi takmadan önce netle ve kadrajı kur; çünkü otomatik netleme ve vizör o filtrenin arkasında zorlanabilir.

DSLR'de uzun pozlama sırasında vizör gözlüğünü kapat; arkadan sızan ışık kareyi bulandırabilir.

Video ve 180° enstantane kuralı

Videoda enstantane her karedeki hareket bulanıklığını belirler ve izleyiciler belli bir miktarına alışkındır. Geleneksel ölçü olan 180° enstantane kuralı, kare hızının iki katının tersine yakın bir enstantane önerir: 24 ya da 25 fps için 1/50 sn, 30 fps için 1/60 sn, 60 fps için 1/120 sn.

Güneşli bir günde bu yavaş enstantane, en düşük ISO ve küçük diyaframda bile ciddi aşırı pozlamaya yol açar. Değişken ND (birbirine karşı dönen iki polarize, yaklaşık 2–8 durak), enstantaneyi sabit tutarken pozlamayı yumuşakça ayarlamanı sağlar.

Kural bir gelenektir, yasa değil. Daha hızlı enstantaneler bazı aksiyon sahnelerinde bilerek kullanılan keskin, kesik kesik bir görünüm verir.

Dairesel polarize: yansımalar ve gökyüzü

Polarize filtre tek yönde titreşen ışığı geçirir, gerisini engeller. Su, cam ve ıslak yapraklardan yansıyan ışık güçlü biçimde polarizedir; filtreyi çevirerek parlamayı giderebilir, gölün içini ya da vitrinin arkasını görebilirsin.

Gökyüzünü de koyulaştırır; çünkü gök ışığı güneşe yaklaşık 90° açıda en güçlü biçimde polarizedir. İşaret parmağını güneşe doğrult ve başparmağını yana aç: başparmağının taradığı gökyüzü, etkinin en güçlü olduğu yerdir. Güneşe doğru ya da tam tersine bakarken neredeyse hiçbir şey yapmaz.

Geniş açılı objektiflerde, tam karede yaklaşık 24 mm ve daha genişte, kare o kadar çok gökyüzü kapsar ki bir kısmı 90°'ye yakın, bir kısmı uzaktır. Sonuç mavinin içinde düzensiz, koyu bir bant olur. Filtreyi daha az etki için çevir ya da geniş gökyüzlü kadrajlarda dikkatli ol.

Yaklaşık 1–2 durak ışık kaybı bekle (yaklaşık). Doğrusal yerine dairesel polarize kullan; doğrusal olanlar otomatik netlemeyi ve ışık ölçümünü şaşırtabilir.

Ufuk için kademeli ND

Kademeli ND (GND) üstte koyu, altta şeffaftır. Parlak gökyüzünü bastırır, böylece alttaki kara gölgede kaybolmaz. HDR'den çok önce gün batımının klasik çözümü buydu.

Sert geçişli filtreler deniz gibi düz ufuklara, yumuşak geçişliler ufuk çizgisini bölen tepe ve ağaçlara uyar. Ters kademeli filtreler ise güneş tam ufuktayken en koyu kısmı ortada tutar.

Ufuk çizgisinin üstüne taşan her şey, örneğin bir dağ ya da bina, de kararır. Böyle sahnelerde iki farklı pozlama çekip birleştirmek daha doğal görünebilir.

Vidalı ve kare sistemler, renk kayması

Vidalı filtreler objektifin önüne vidalanır. Küçüktür, kenarlardan ışık sızdırmaz ve tanesi ucuzdur; ama her filtre çapı için ayrı bir tane (ya da adaptör halkası) gerekir ve vidalı kademeli filtrelerde geçiş çizgisini kaydıramazsın.

Kare ya da dikdörtgen sistemler, adaptör halkasına takılan bir tutucu kullanır. Tek bir 100 mm'lik set birçok objektife uyar; kademeliyi yukarı aşağı kaydırabilir, bir ND ile bir kademeliyi üst üste kullanabilirsin. Daha hantaldır ve kenarlardan ışık sızdırabilir.

Güçlü ND'ler, özellikle ucuz olanlar, çoğu zaman renk kayması yapar: mavi, macenta ya da sıcak kahverengi. RAW çek ve özel beyaz dengesi ayarla ya da sonradan düzelt. Üst üste filtre takılmış çok geniş objektiflerde köşeler de kararabilir (vinyetlenme).