Portre fotoğrafçılığı

Portreyi portre yapan nedir

Portre, asıl amacı belirli bir kişiyi göstermek olan fotoğraftır: nasıl göründüğünü ama aynı zamanda kim olduğuna dair bir şeyi. Yalnızca yüz yetmez; ifade, duruş, eller, kıyafet ve çevre de anlam taşır.

Portreler sıkı kadraj vesikalık çekimlerden, kişinin evinin, iş yerinin ya da yaşadığı yerin hikâyeye katıldığı çevresel portrelere kadar uzanır. Doğal (kandid) portreler insanları poz vermeden yakalar; stüdyo portrelerinde ise her ayrıntı kontrol altındadır.

Tarz ne olursa olsun ölçüt aynıdır: izleyen kişi biriyle tanışmış gibi hissediyor mu?

Kısa bir tarih

Portre, fotoğrafın ilk ticari kullanım alanlarından biriydi. 1840'larda pek çok şehirde dagerreyotip stüdyoları açıldı; uzun pozlamalar yüzünden modeller, çoğu zaman gizli baş destekleriyle, kıpırdamadan durmak zorundaydı.

1860'larda Julia Margaret Cameron katı stüdyo alışkanlıklarını bıraktı; konumu değil karakteri göstermek için yakın kadraj ve yumuşak netlik kullandı. Sonraki yıllarda August Sander portrelerle bütün bir toplumu belgeledi; Yousuf Karsh ve Richard Avedon ise 20. yüzyılda ünlü yüzlerin nasıl görüldüğünü biçimlendirdi.

Bugün telefon kamerası sayesinde portre ve özçekim dünyada en çok çekilen fotoğraf türü oldu.

Ekipman ve odak uzaklıkları

Her kamerayla iyi portre çekilebilir, ama odak uzaklığı yüzün görünüşünü değiştirir. Geniş açı objektifle çok yakından çekince burun ve alın büyük görünür, çünkü en yakın hatlar kameraya kulaklardan çok daha yakındır.

Tam kare sensörde yaklaşık 85–135 mm (APS-C'de yaklaşık 50–85 mm) kısa telefoto, baş ve omuz çekimi için 1,5–3 metre kadar uzakta durmanı sağlar ve doğal oranlar verir. 35 mm ya da 50 mm objektif, ortamı da içeren çevresel portrelere uygundur.

Hızlı sabit objektifler (f/1.4–f/2) kalabalık arka planları bulanıklaştırmaya yardım eder. Objektiften sonra en işe yarar aksesuar çoğu zaman basit bir reflektör ya da beyaz bir karton olur.

Başlangıç ayarları

Mod: en kolay başlangıç diyafram önceliğidir. Tek kişi için f/2.8, grup için ise her yüz alan derinliğinin içinde kalsın diye f/5.6–f/8 dene (yaklaşık).

Enstantane: hareketsiz bir model için en az 1/125 sn, çocuklar ya da hareket için 1/250 sn veya daha hızlı. ISO: ışığın izin verdiği kadar düşük; bulanıklığı kabul etmektense ISO'yu yükselt.

Netleme: tek noktalı otomatik netleme ya da göz algılama ile yakındaki göze netle. Çok geniş diyaframlarda alan derinliği 2 cm'nin altına inebilir; küçük bir kayma gözleri yumuşatabilir.

Parlak bir arka plan yüzü fazla karanlık bırakacaksa spot ya da merkez ağırlıklı ölçüm veya pozlama telafisi kullan.

Işık ve kompozisyon

Büyük ve yumuşak ışık kaynakları cilde yakışır: bulutlu günde bir pencere, bir binanın yanındaki gölgelik ya da altın saatin alçak güneşi. Öğle güneşinin tepeden gelen sert ışığı göz altlarına koyu gölgeler düşürür.

Kişiyi, ışık yaklaşık 45° yandan gelecek şekilde çevir; gölgeli taraf yüze biçim kazandırır. Gölge tarafına koyacağın bir reflektör kontrastı yumuşatır.

Gözleri kabaca üst üçte bir çizgisine yerleştir ve kişinin baktığı yöne boşluk bırak. Kadrajı tam dizden ya da bilekten değil, uyluk ya da kol ortası gibi eklem aralarından kes.

Arka planı sade tut ve modelinle konuş: rahat insanlar, kusursuz bir ortamdan daha iyi fotoğraf çıkarır.

Sık yapılan hatalar

Özellikle f/1.8 ve daha geniş diyaframlarda gözleri net tutturamamak.

Geniş açı objektifle fazla yakından çekip yüzü hoş olmayan biçimde bozmak.

Kişinin başından bir direk, ağaç ya da parlak bir nesne çıkıyormuş gibi görünmesi; bir adım yana kayman yeterli olur.

Sessizce yönlendirmek. İnsanlar ne istediğini bilmezse kasılır; açık ve nazik talimatlar ver, sonuçları göster.

İzin, etik ve hukuk

Birini yakından çekmeden önce izin iste ve hayır cevabına saygı göster. Çocuklar, kırılgan durumdaki kişiler ve fotoğrafın hoş karşılanmayabileceği kültürel ya da dinî ortamlarda ayrıca dikkatli ol.

Yasalar ülkeden ülkeye değişir. Birçok yerde kamusal alanda insanları fotoğraflayabilirsin, ama fotoğrafı reklam ya da ticari işte kullanmak genellikle imzalı bir model sözleşmesi (model release) gerektirir. Bazı ülkeler kişilere kendi görüntüleri üzerinde daha güçlü haklar tanır; yayımlamadan önce yerel kuralları kontrol et.

Görüntüleri saygıyla paylaş: kişiyi alaya alan ya da yanlış tanıtan başlık ve düzenlemelerden kaçın.

Alıştırma: bir kişi, üç ışık

Bir arkadaşından 20 dakika poz vermesini iste. Aynı baş ve omuz portresini üç yerde çek: pencereye dönük, ışık yandan gelecek şekilde pencerenin yanında ve dışarıda gölgelikte.

Objektifi ve ayarları sabit tut, yaklaşık f/2.8 ve 1/250 sn; her seferinde yakındaki göze netle.

Üç sonucu büyük bir ekranda karşılaştır. Hangi ışığın yüzün biçimini en iyi gösterdiğini ve arkadaşının en çok hangisini sevdiğini not et; cevaplar çoğu zaman farklı çıkar.